Z cyklu „Wokół 1918”, cz. 1

Adres

Plakaty Zygmunta Kamińskiego do wystaw Legionów Polskich

W zbiorach Muzeum Plakatu w Wilanowie znajdują się dwa plakaty związane z odbywającymi się w 1917 roku wystawami sztuki Legionów Polskich. Wystawy sztuki legionowej na terenie Królestwa Polskiego i Galicji odbyły się w tym roku kolejno w Warszawie, Lublinie i Lwowie. Obszernie reprezentowane były prace twórców identyfikujących się z ideami niepodległościowymi, ale przede wszystkim dzieła licznej grupy malarzy, rzeźbiarzy i grafików służących w szeregach Legionów Polskich. Na łamach krakowskiego „Głosu Narodu” Julian Fałat dawał wyraz świadomości znaczenia sztuki legionowej:

To, że artyści legionowi zaprzeczyli rzymskiemu twierdzeniu, że "inter arma silent Musae”- tworząc nieraz naprawdę wśród ognia nieprzyjacielskich karabinów i dział - jest przecież, jak powiedzieliśmy, zrozumiałe; ale co jest podkreślenia, uznania i wdzięczności godne, to fakt, że Komenda Legionów od początku zrozumiała znaczenie sztuki w tej wojnie polskiej, że wyznaczyła godne stanowiska artystom i opiekując się skutecznie artystami - żołnierzami, umożliwiła i ułatwiła im w wysokim stopniu pracę nawet w najcięższych warunkach.

(Julian Fałat, Wystawa Legionów w Warszawie, „Głos Narodu”, R. XXV: 13 IV 1917, wyd. por., nr 87, s.1)

Wystawa w salach warszawskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych została otwarta 31 marca 1917 r. W skład komitetu organizacyjnego weszli Jerzy Mycielski (1856-1928), Julian Fałat (1853-1929) oraz Jan Śliwiński-Effenberger (1884-1950). Wystawa dla zwiedzających dostępna była w kwietniu 1917 r. i zgromadziła około 550 dzieł.

Jak dojadę?

Kolejne prezentacje były powtórzeniem pierwszej ekspozycji. W Lublinie wystawa odbywała się pod protektoratem gen. Stanisława Szeptyckiego (1867-1950), na czele komitetu organizacyjnego wystawy stał Julian Fałat. Wystawa miała miejsce w Sali balowej przy Teatrze Miejskim. Nakładem komitetu wystawowego ukazał się katalog w opracowaniu Jana Śliwińskiego-Effenbergera oraz Antoniego Procajłowicza (1876-1949). Okładka katalogu została wykonana na podstawie rysunku Zofii Stryjeńskiej (1891-1976).

Program towarzyszący wystawie Ryszard Kaja (1962-2019) "Polska"

Plakat, jak można przeczytać w katalogu wystawy, sygnowany przez autora odbity na lepszym papierze w 20 egzemplarzach, był podobnie jak pozostałe pokazywane prace przeznaczony do sprzedaży (Katalog wystawy Legionów Polskich: Lublin, lipiec-sierpień 1917). Dwa egzemplarze dzieła Zygmunta Kamińskiego z odręcznym podpisem artysty (ołówkiem) i datą dzienną (4 VII 1917) znajdują się w kolekcji Muzeum Plakatu w Wilanowie.